قلب انسان مثل قبه و بيتى است كه داراى ابواب متعدد است ، و از طريق ابواب احوالات مختلف ، عارض قلب و داخل در وجود لطيفهء انسانى مىشوند . برخى از ابناء معرفت ، قلب را به‌منزلهء هدفى مىدانند كه مورد اصابت تيرهاى مختلف واقع مىشود . برخى ديگر ، قلب را تشبيه به آئينه‌اى نموده‌اند كه صور مختلف در آن منعكس شده است ، و قلب ، آن صور را يكى بعد از ديگرى شهود مىنمايد . بعضى ديگر ، قلب را تشبيه بحوض آبى نموده‌اند كه مصبّ انهار مختلف مىباشد . آثار مختلف چه از ناحيهء حواس ظاهر و چه از رقايق باطنى نفس ، و احوال مختلفهء ناشى از قواى حيوانى و بهيمى و يا قواى رحمانى عارض بر قلب مىگردد ؛ و آنچه را بحواس ظاهرى ، انسان ادراك مىكند در قلب اثرى مىگذارد ؛ و آنچه كه قواى باطنى از خيال و وهم و ساير قوى در خود شهود مىنمايد و يا قواى باطنى سبب ظهور ملكات سبعى مىشوند ، در قلب اثر مىگذارند . قلب دائما متقلب و متأثر از اين قبيل واردات است . اخص آثار حاصل در قلب را خواطر واردات گويند « 1 » . مبدا افعال و آثار انسانى ، خواطر است ، چون نيت و عزم و اراده بعد از خطور منوى در ذهن انسان حاصل مىشوند . و عزم و نيت ، منشأ تحرك عضلات و اعضاء انسان از براى ايجاد و افعال خارجى مىگردند . خواطرى كه منشأ حصول رغبت و ايجاد افعال مىشود به دو قسم تقسيم مىگردد : چون خواطر از دو حال خارج نيستند ، يا انسان را بخير دعوت مىنمايند ، و يا منشأ حصول رغبت بشر مىگردند . شر ، باصطلاح اهل فن ، آن چيزى است كه مأمون العاقبه نباشد . خير ، آن چيزى است كه در آخرت نافع باشد . خواطر پسنديده و مأمون العاقبه را الهام ، خواطر و

--> ( 1 ) . شيخ اكبر در فتوحات مكيه ، اقسام واردات و خواطر را مشروحا بيان كرده است . ما در شرح بر نصوص و در شرح بر فصوص ، فرق بين خواطر و واردات را بطور مشبع بيان كرده‌ايم ، و در اين شرح بطور اختصار متعرض اين بحث شده‌ايم .